Section A
Q1. हारिमुखौ मानो नांगौ?
(a) स्मार्ट चिटि आरो स्मार्ट नङै नोगोरारिफोर
(b) जुदिचियेल एकटिभिजिमनि उल्टायै जुदिचियेल अभाररिच (overreach)
(c) फरायसालिनि फरायसाफोरनि गेजेराव जोंनि दोरों (heritage) खौ फोरोंनाय
(d) ंगाहायाव होनाय खोन्दोखौ मोजाङै फराय आरो उनाव होनाय सोथिफोरखौ रोखा, सैथो आरो रोजोब रावजों फिन हो : 2. In all to nose 12× 5 = 60 Fami ant बेखौ बुनाय जादोंदि आइजोफोरा अखांनि खावसे समान गोहोगोनां। सानब्रे द्रायनानै जों बुनो सानो जे बिसोरो बेनिखुइबो गोहो गोनांसिन। जो फ्राय नुनो मोनबोबाय जे-जारिमिननि मोनफ्रोमबो खोन्दो (period) आव, मोनफ्रोमबो हादोदाव, मोनफ्रोमबो हारिमु आरो दोरोङाव, मोनफ्रोमबो ओनसोल, धोरोम, माहारि, थाखो, हारि, जाथि, जोलै (ethnicity), थांखांनाय गावस्रालायनायाव आरो आथिखालनि बायदि बोरोनाव (varied present) नुनो मोनो जे जिउनि मोनफ्रोमबो खदमाव आइजोफोरा रुजुनायाव हौवाफोरनिख्नुइ जौगाखांनो रोङैसिन (disadvantage). आदार जानाय, हाबा मावनाय, सोलोंथाय, देहा जोथोनलानाय आरो जौगाखाङारि हाबाफोराव बाहागो लानाय, दैदेन्नाय, सान्नाय-हनाय, सिमां नुनाय आरो बेखौ मोगथाङाव महर होनायफोराव बिसोरखौ नासयबोबाय थानाय जादों। रोजा-रोजा बोसोर हमबोनानै बिसोरो मुलुगनि देरसिन माइनरेटि (World's Largest Minority) जानानै थाबोगासिनो दङ। बिफा गाहाय जोलैयाव हिन्जावफोरखौ मानसि हिसाबै सानबोनाय जायाखै-जायफोर गावसोरनि निजा मोनथायनि एजेन्ट जानानै हाबा मावबोगासिनो दङ। समाजारि फालिथायफोर, आइन आरो आफात (institutions) फोराव समान मान आरो मोनथायफोर मोन्नो गोनां आइजोफोरखौ dignity and autonomy जो सासे आबुं ब्याक्ति हिसाबै नायबोनाय जायाखै। थारैनो बिसोरखौ हौवाफोरनि आइजें बायदिल बाहायबोनाय जादों ! आइजोफोरखौ सान्नाय जादों जे बिसोरो जोनोमहोग्रा (mantles as reproducers), जोथोन लाग्रा, आथोनारि गोजोनहोग्रा (sexual outlet) आरो नखरनि गासै जौगाखाङारी हाबा मावनायनि एजेन्टल'। बिसोरखौ लानानै हारिमुवारि नाजावनानै लानाया जादों—बिसोरो हौवा माहारिनि फिसाजो, बिसि आरो बिमाफोरल। नङाब्ला बिसोरो एंगारजानाय एबा गारजानाय (dispensable or 'fallen'). बे बायदि instrumentality नि बाइजोयाव सासेल आइजोया गसनानै दङ : विसोरनि गेजेराव हाबनानै दङ सोरबा सासे जाय हारिमुवा गनायनानै लानाय हाबा जानायनि बैसो मोनबाय, अब्लाबो हाबा जाथयाखै सोरबा रान्दिबो थाफानो हागौ, फाथैलाइ बिसिलायनाय एबा गारलायलायनायबो थाफानो हागौ। जेब्ला सासे आइजोया बेखौ गोसो जानानै नेवसिगोन—बांसिनै जेब्ला बियो गावनि फिसाइखौ जाब्रथाय एबा लोमजानायजों गोमाजागोन अब्ला हौवाफोरनि protection and security गैयैखौ समाजा बोराबगोन। हौवा जोलै फोरजों बेंग्लोबजानाय सासे आइजोनि सायाव सासे हौवानि गोबांथार रागाया जमा जानानै थायो। गोबां जौगाफुनाय हादोदफोराव आइजोफोरा 60-80 जौखोन्दो आदारखौ दिहुनो आरो मुलुगनि खावसे आदार दिहुन्नायनि बिबानखौ रुजुनो। हारिमुवारि नोजोरजों बुंनो थाङोब्ला बिसोरो गोबां नखरनिनो आदार जगायग्रा। अब्लाबो भारताव, समाजारि आरो हारिमुवारि फालिथायफोराव थि खालामो जे नखरनि गेजेराव आइजोफोरा एसेलथ जानो नाङा नाङा—उनावसो जानांगौ आरो गंसे नखरनि आदारनि थोब्ले-माब्लेखौ नायनानै बिसोरो जाथारैयानो गाहाम। Intra-family समान नडैयाव आइजोफोरखौ थोजासे गोगो आदारनि थाखाय नखरफोरावबो सोबखनाय जायो-जेराव थोजासे आदार थासेयावबो समानै रान्नानै होनाय जाया। जदियब्लाबो बिसोरो हारसिङैनो दावहा नांलांबाय थायो अब्लाबो 2 M- CSC-CX-BDO| 14